İnsanlar adətən yaddaşlarını keçmiş hadisələrin dəqiq arxivi hesab edirlər. Lakin alimlər bildirirlər ki, yaddaş düşündüyümüz qədər etibarlı deyil. Bəzən illərlə doğru olduğuna inandığımız xatirələrin bir hissəsi dəyişdirilmiş, təhrif olunmuş və ya tamamilə yanlış ola bilər.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, insan beyni hadisələri video kamera kimi qeydə almır. Əksinə, beyin yaşanan hadisələrin yalnız müəyyən hissələrini saxlayır və sonradan həmin məlumatları yenidən “quraraq” xatirələri formalaşdırır. Məhz bu səbəbdən insanlar eyni hadisəni fərqli şəkildə xatırlaya bilirlər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, zaman keçdikcə xatirələr müxtəlif amillərin təsiri altında dəyişə bilir. Sonradan eşidilən məlumatlar, başqalarının hadisə ilə bağlı fikirləri, mediada görülən görüntülər və hətta insanın emosional vəziyyəti yaddaşa təsir göstərərək xatirələrin yenidən formalaşmasına səbəb ola bilər.
Psixoloqların fikrincə, beynin əsas məqsədi hər detalı qoruyub saxlamaq deyil, məlumatı mümkün qədər səmərəli şəkildə emal etməkdir. Buna görə də beyin bəzi boşluqları öz məntiqinə uyğun şəkildə doldurur. İnsan isə həmin əlavələri sonradan həqiqi xatirə kimi qəbul edir.
Araşdırmalar göstərir ki, “saxta xatirələr” adlandırılan fenomen olduqca geniş yayılıb. Bəzi eksperimentlərdə iştirakçılara uşaqlıq dövründə baş verməmiş hadisələr haqqında məlumat verilib və müəyyən müddətdən sonra onların bir hissəsi həmin hadisələrin həqiqətən yaşandığına inanmağa başlayıb.
Alimlər qeyd edirlər ki, stres, yorğunluq və güclü emosiyalar da yaddaşın dəqiqliyini azalda bilər. Bu səbəbdən şahid ifadələrində, məhkəmə proseslərində və mühüm qərarların qəbulunda yalnız insan yaddaşına güvənmək hər zaman düzgün nəticə verməyə bilər.
Nevroloqlar bildirirlər ki, yaddaşın səhv etməsi beynin qüsuru deyil. Əksinə, bu, beynin mürəkkəb məlumatları daha sürətli emal etməsinə imkan verən mexanizmlərdən biridir. Lakin bu xüsusiyyət bəzən insanın keçmiş hadisələri olduğundan fərqli xatırlamasına gətirib çıxarır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yaddaş insan beyninin ən güclü imkanlarından biri olsa da, o, həmişə həqiqətin dəqiq əksi deyil. Buna görə də insanlar öz xatirələrinə tam əmin olduqları hallarda belə, onların müəyyən hissələrinin zamanla dəyişmiş ola biləcəyini nəzərə almalıdırlar.
