Qış yuxusu (hibernasiya) haqqında bilmədiklərimiz
Qış yuxusu heyvanların sadəcə uzun müddət yatması deyil. Bu, orqanizmin enerji sərfiyyatını minimuma endirdiyi xüsusi fizioloji vəziyyətdir. Bu zaman ürək döyüntüsü, nəfəsalma, bədən temperaturu və maddələr mübadiləsi kəskin şəkildə azalır.
Ən maraqlı faktlardan biri odur ki, məşhur inancın əksinə olaraq, ayılar elmi baxımdan tam mənada “əsl hibernasiya” keçirmirlər. Onlar dərin yuxuya bənzər hərəkətsizlik vəziyyətinə düşsələr də, bədən temperaturları digər həqiqi hibernasiya edən heyvanlardakı qədər aşağı enmir.
Həqiqi qış yuxusuna gedən heyvanlarda ürək döyüntüsü inanılmaz dərəcədə yavaşıya bilər. Bəzi növlərdə dəqiqədə yüzlərlə döyüntü bir neçə döyüntüyə qədər enir, nəfəsalma isə dəqiqələr ərzində cəmi bir neçə dəfə baş verir. Bu dəyişikliklər onların aylarla yemək yemədən yaşamasına imkan yaradır.
Bir çox insan qış yuxusuna gedən heyvanların bütün qışı fasiləsiz yatdığını düşünür. Əslində isə onların bəziləri müəyyən aralıqlarla qısa müddətə oyanır, bədən temperaturlarını normallaşdırır və sonra yenidən hibernasiya vəziyyətinə qayıdır.
Qış yuxusu yalnız soyuq havaya görə başlamır. Gün işığının azalması, qida ehtiyatlarının tükənməsi və hormonal dəyişikliklər də bu prosesi başladan əsas amillərdir. Buna görə bəzi heyvanlar hava tam soyumamış belə hibernasiyaya hazırlaşırlar.
Nazim Xeyrxəbərli
