Dünyanın yanar dağları haqqında maraqlı faktlar
Yanar dağlar (vulkanlar) Yer kürəsinin ən möhtəşəm və eyni zamanda ən təhlükəli təbiət hadisələrindən biridir. Onlar Yerin dərin qatlarında yerləşən ərimiş süxurların – maqmanın səthə çıxması nəticəsində yaranır. Vulkan püskürməsi zamanı lava, kül, qazlar və müxtəlif daş parçaları atmosferə yayılır. Bu proses həm yeni torpaqlar yarada, həm də böyük dağıntılara səbəb ola bilər.
Alimlərin araşdırmalarına görə, Yer üzərində təxminən 1 350-ə yaxın aktiv vulkan mövcuddur. Bunlara dəniz altında yerləşən vulkanlar daxil deyil. Ən məşhur aktiv vulkanlardan bəziləri İtaliyadakı Etna, Havaydakı Kilauea və Yaponiyadakı Sakuracima vulkanlarıdır. Onların fəaliyyəti mütəmadi olaraq xüsusi cihazlarla izlənilir ki, mümkün təhlükələr barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq etmək mümkün olsun.
Vulkanlar yalnız dağıntı yaratmır. Onların püskürməsi nəticəsində yaranan vulkanik kül torpağı minerallarla zənginləşdirir və uzun müddətdə kənd təsərrüfatı üçün daha məhsuldar edir. Bundan başqa, bir çox adalar və dağ silsilələri milyonlarla il əvvəl baş vermiş vulkan püskürmələrinin nəticəsində formalaşıb.
Müasir texnologiyalar sayəsində alimlər seysmik titrəyişləri, qaz emissiyalarını və yer səthindəki dəyişiklikləri izləyərək vulkanların fəaliyyətini proqnozlaşdırmağa çalışırlar. Lakin vulkanların dəqiq nə vaxt püskürəcəyini əvvəlcədən müəyyən etmək hələ də mümkün deyil. Buna görə də aktiv vulkanların yaxınlığında yaşayan insanlar üçün daimi müşahidə və erkən xəbərdarlıq sistemləri böyük əhəmiyyət daşıyır.
Nazim Xeyrxəbərli
