Qorxu düşüncəni idarə edir ? Beynimiz qorxanda nə baş verir ?
Qorxu insanın təhlükədən qorunmasına kömək edən ən güclü emosiyalardan biridir. Lakin qorxu həddindən artıq olduqda yalnız hisslərimizə deyil, düşüncə və qərarvermə prosesimizə də təsir göstərə bilər.
Avantaj.medianın apardığı araşdırmaya görə, insan qorxu hiss etdikdə beyin təhlükəni mümkün qədər tez müəyyənləşdirməyə və ona reaksiya verməyə çalışır. Bu zaman diqqət əsasən təhlükə kimi qəbul edilən məsələyə yönəlir.
Qorxanda niyə düzgün düşünmək çətinləşir?
Güclü qorxu zamanı orqanizm “mübarizə et və ya qaç” reaksiyasına keçir. Ürək döyüntüsü sürətlənir, nəfəsalma dəyişir və bədən təhlükəyə hazır vəziyyətə gəlir.
Belə vəziyyətdə insanın diqqəti darala bilər. O, bütün ehtimalları sakit şəkildə qiymətləndirmək əvəzinə ən pis ssenariyə fokuslana bilər. Buna görə də qorxu içində verilən qərarlar sonradan insana fərqli görünə bilər.
Qorxu düşüncələrimizi necə dəyişir?
Qorxu bəzən insanın hadisələri olduğundan daha təhlükəli qəbul etməsinə səbəb olur. Məsələn, kiçik bir problem beynimizdə böyük bir təhlükə kimi görünə bilər.
Həmçinin insan “ya belə olsa?”, “birdən pis bir şey baş versə?” kimi düşüncələri daha çox təkrarlaya bilər. Bu isə narahatlığı daha da artıraraq bir növ dövrə yarada bilər: qorxu artır, mənfi düşüncələr çoxalır, mənfi düşüncələr isə qorxunu daha da gücləndirir.
Bəs qorxu həmişə pisdirmi?
Xeyr. Qorxu əslində vacib müdafiə mexanizmidir. Təhlükəli vəziyyətdə bizi daha diqqətli olmağa və sürətli reaksiya verməyə hazırlayır.
Problem qorxunun real təhlükə olmadığı halda belə davamlı şəkildə həyatımıza təsir etməsi ilə başlayır. Belə vəziyyətdə insan gündəlik fəaliyyətlərdən, insanlarla ünsiyyətdən və yeni təcrübələrdən uzaqlaşa bilər.
Qorxuya necə nəzarət etmək olar?
Qorxu hiss etdikdə ilk növbədə vəziyyəti sakit şəkildə qiymətləndirmək, dərindən nəfəs almaq və “Hazırda real təhlükə varmı?” sualını özünə vermək faydalı ola bilər.
Əgər güclü qorxu və narahatlıq uzun müddət davam edir və gündəlik həyata mane olursa, mütəxəssisdən dəstək almaq ən doğru addımlardan biridir.
Qorxu düşüncələrimizə təsir edə bilər, amma hər qorxulu düşüncə həqiqət demək deyil. Bəzən beynimizin təhlükə siqnalı reallıqdan daha güclü ola bilər.
Humay Cəfərova
