Göbələklər haqqında bilmədiklərimiz , meşələrin görünməz qəhrəmanları
Göbələklər təbiətin ən maraqlı və sirli canlı qruplarından biridir. Onlar nə bitki, nə də heyvan hesab olunur. Göbələklər ayrıca canlılar aləminə daxildir və dünyada yüz minlərlə müxtəlif növünün olduğu məlumdur. Onların bir qismi qida kimi istifadə edilsə də, bəzi növləri zəhərli, hətta insan həyatı üçün təhlükəli ola bilər.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, göbələklərin təbiətdəki əsas əhəmiyyəti onların üzvi maddələrin parçalanmasında və torpağın münbitliyinin qorunmasında iştirak etməsidir. Meşədə yerə düşən yarpaqların, budaqların və digər üzvi qalıqların parçalanmasına kömək edən göbələklər maddələrin yenidən təbiətə qaytarılmasında mühüm rol oynayırlar.
Göbələklərin insanların görə bildiyi hissəsi əslində onların yalnız kiçik bir hissəsidir. Torpağın altında və ya ağacların daxilində yayılan miselyum adlanan sapvari quruluş göbələyin əsas vegetativ hissəsini təşkil edir. Bəzi göbələklərin miselyumu çox böyük ərazilərə yayıla bilər.
Göbələklərlə ağaclar arasında da maraqlı əlaqə mövcuddur. Bir çox göbələk ağacların kökləri ilə qarşılıqlı faydalı münasibət yaradır. Bu əlaqə zamanı göbələk bitkinin su və mineral maddələr əldə etməsinə kömək edir, bitki isə göbələyə fotosintez nəticəsində hazırladığı üzvi maddələrin bir hissəsini verir.
Təbiətdə bəzi göbələklər işıq saçmaq xüsusiyyətinə də malikdir. Biolüminessent göbələklər qaranlıqda zəif yaşıl və ya sarımtıl işıq yarada bilir. Bu xüsusiyyət onları xüsusilə gecə meşələrində olduqca maraqlı görüntüyə çevirir.
Göbələklərin başqa bir maraqlı xüsusiyyəti isə onların müxtəlif formalarda böyüməsidir. Bəziləri ağac gövdəsində, bəziləri torpaqda, bəziləri isə çürümüş ağacların üzərində inkişaf edir. Meşələrdə bəzən dairə formasında göbələk qruplarına da rast gəlinir. Bu dairələr “pəri halqaları” kimi tanınır və göbələk miselyumunun torpaq altında dairəvi şəkildə yayılması nəticəsində yarana bilər.
Göbələklərin hamısının yeməli olduğunu düşünmək isə təhlükəlidir. Zəhərli növlərin bəziləri görünüş baxımından yeməli göbələklərə çox oxşaya bilər. Buna görə təbiətdən toplanan və növü dəqiq müəyyən edilməyən göbələkləri yemək ciddi zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
Alimlər göbələklərin yalnız qida mənbəyi olmadığını, həmçinin ekosistemlərin davamlılığında mühüm rol oynadığını bildirirlər. Onların torpaqda, bitkilərlə qarşılıqlı münasibətlərdə və üzvi maddələrin parçalanmasında iştirakı təbiətdəki maddələr dövranının vacib hissəsidir.
Beləliklə, meşədə gördüyümüz kiçik bir göbələk əslində gözlə görünməyən böyük bir sistemin yalnız kiçik hissəsi ola bilər. Onların təbiətdəki rolu göstərir ki, göbələklər meşələrin və digər ekosistemlərin sağlamlığında düşündüyümüzdən daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Nazim Xeyrxəbərli
