“Travmasız insan yoxdur, vacib olan ondan düzgün nəticə çıxarmaqdır” – Psixoloq Fərqanə Mehmanqızı
Uşaqlıq dövründə yaşanan hadisələr insanın gələcək xarakterinin və şəxsiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Lakin hər çətinliyi və ya xoşagəlməz hadisəni travma kimi qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil.
Bu fikirləri psixoloq Fərqanə Mehmanqızı Avantaj.media-ya açıqlamasında səsləndirib.
Psixoloqun sözlərinə görə, insanın şəxsiyyət kimi formalaşdığı ən vacib mərhələlərdən biri erkən uşaqlıq dövrüdür:
“Hər bir insanın inkişaf və şəxsiyyətinin formalaşma dövrü var. Xüsusilə 1 yaşdan 8 yaşa qədər olan mərhələdə uşağın xarakteri formalaşır. Bu dövrdə ailədə və ətraf mühitdə insanların bir-birinə münasibəti, uşağa göstərilən diqqət və yanaşma onun gələcəkdə necə bir şəxsiyyət olacağına ciddi təsir göstərir.”
Fərqanə Mehmanqızı bildirib ki, son illər travma anlayışından həddindən artıq istifadə olunur:
“Bu gün cəmiyyətdə demək olar ki, hər bir hadisəyə travma adı verilir. Halbuki insan psixikası o qədər zəif deyil ki, qarşılaşdığı hər hadisədən travma alsın. Eyni hadisə fərqli insanlarda fərqli təsirlər yarada bilər. Ona görə də bu məsələyə elmi yanaşmaq və mövzunu şişirtməmək vacibdir.”
Mütəxəssis hesab edir ki, uşaqların tərbiyəsində sevgi ilə yanaşı, balans və ölçü hissi də qorunmalıdır:
“Uşağa nə həddindən artıq sevgi göstərmək, nə də onu sevgidən məhrum etmək düzgün deyil. Hər şey müəyyən çərçivədə və balanslı şəkildə olmalıdır. Sağlam mühitdə böyüyən, diqqət və qayğı ilə əhatə olunan uşaqlarda gələcək problemlərin yaranma ehtimalı daha az olur.”
Psixoloq qeyd edib ki, insanın özünü korreksiya etmək qabiliyyəti də mühüm əhəmiyyət daşıyır:
“Əgər uşaq müəyyən psixoloji sarsıntılar və ya çətinliklərlə üzləşibsə, sonrakı inkişaf mərhələlərində özünü korreksiya edə, həmin hadisələrin təsirini azalda bilər. Bu prosesdə həm insanın öz iradəsi, həm də ətraf mühitin dəstəyi vacib rol oynayır.”
Onun sözlərinə görə, uşaqlıq dövründə yaşanan mənfi hadisələr gələcəkdə özgüvən çatışmazlığı, ünsiyyət problemləri və ya sosial adaptasiya çətinlikləri yarada bilər:
“Bu problemlərin səbəbləri müxtəlif olduğu kimi, nəticələri də fərqlidir. Ona görə valideynlər övladlarına sevgini düzgün şəkildə verməli, eyni zamanda məsuliyyət və sərhəd anlayışını da aşılamalıdırlar.”
Fərqanə Mehmanqızı vurğulayıb ki, tamamilə travmasız insan yoxdur:
“Hər bir insan həyatının müəyyən dövrlərində ağrı, itki və ya çətinliklərlə qarşılaşır. Əsas məsələ həmin hadisələrdən düzgün nəticə çıxarmağı bacarmaqdır. Güclü və iradəli şəxsiyyət yetişdirmək lazımdır ki, insan yaşadığı çətinlikləri inkişaf vasitəsinə çevirə bilsin.”
Psixoloq sonda valideynlərə çağırış edərək bildirib ki, uşaqlara sevgi göstərilməli, lakin bu sevgi nəzarətsiz azadlığa çevrilməməlidir:
“Uşaqları sevgisiz böyütmək olmaz. Eyni zamanda azadlıq anlayışı da düzgün izah edilməlidir. Məhdudiyyətsiz sərbəstlik bəzi hallarda gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Ən doğru yol sevgi, qayğı və məsuliyyət arasında balans yaratmaqdır.”
