Müasir istehlak cəmiyyətində tez-tez qarşılaşdığımız vəziyyətlərdən biri də ehtiyacımız olmayan əşyaları almaqdır. Marketlərdəki endirimlər, sosial şəbəkələrin təsiri və ya emosional boşluqlar insanları tez-tez gərəksiz xərclərə sövq edir.
Avantaj.media xəbər verir ki, psixoloqlar və marketinq mütəxəssisləri bu davranışı sadəcə bir alış-veriş vərdişi deyil, psixoloji və sosial amillərin mürəkkəb bir qarışığı kimi qiymətləndirirlər. İnsanların ehtiyac duymadıqları şeyləri almalarının əsas səbəblərindən biri ani həyəcan və dopamin effektidir; alış-veriş edərkən beyində ifraz olunan dopamin hormonu insana qısamüddətli xoşbəxtlik bəxş edir, bu da ehtiyacdan çox, həmin anlıq zövqü yaşamaq üçün alış-veriş etməyə təşviq edir.
Bundan başqa, marketinq hiylələri və endirimlər, məsələn, “Son 3 məhsul” və ya “50% endirim” kimi strategiyalar istifadəçidə qaçırılacaq fürsət qorxusu yaradaraq məntiqi düşüncəni ikinci plana atır. Sosial təzyiq və imitasiya da mühüm rol oynayır; sosial şəbəkələrdə gördüyümüz ideal həyat tərzi və tanınmış şəxslərin təqdim etdiyi məhsullar, insanlarda “mən də sahib olmalıyam” hissini formalaşdırır ki, bu da ehtiyacla deyil, aidiyyət hissi ilə bağlı xərclərə yol açır. Həmçinin, stresli və ya kədərli anlarda bir çoxları alış-verişi bir növ terapiya vasitəsi kimi istifadə edir və bu zaman əşyanın funksionallığı deyil, emosional boşluğu doldurma funksiyası ön plana çıxır.
Bununla yanaşı, bir çox insan aldığı əşyanı “Gələcəkdə lazım ola bilər” düşüncəsi ilə alır, lakin bu, çox vaxt sadəcə evdə lazımsız əşyaların yığılmasına və maliyyə resurslarının səmərəsiz istifadəsinə səbəb olur. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu vərdişlə mübarizə aparmağın ən effektiv yolu alış-verişdən əvvəl məhsulun həqiqətən ehtiyac olub-olmadığını özümüzə sual etməkdir.
Elsa Abdullayeva
