Yuxular əsrlər boyu insanların ən çox maraq göstərdiyi mövzulardan biri olub. Müxtəlif xalqlar və mədəniyyətlər yuxulara fərqli mənalar versələr də, elm göstərir ki, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan insanların gördüyü yuxular arasında təəccüblü dərəcədə oxşarlıqlar mövcuddur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu oxşarlığın əsas səbəbi bütün insanların beyninin oxşar mexanizmlərlə işləməsidir.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, psixoloqların və yuxu üzrə tədqiqatçıların apardıqları araşdırmalar göstərir ki, ən çox rast gəlinən yuxular arasında hündürlükdən yıxılmaq, kimdənsə qaçmaq, imtahana gecikmək, dişlərin tökülməsi, uçmaq və tanımadığı məkanlarda yolunu itirmək kimi mövzular yer alır. Bu yuxular müxtəlif ölkələrdə yaşayan insanlarda da oxşar şəkildə müşahidə olunur. Alimlər bunu insan beyninin qorxu, stress və gündəlik emosiyaları emal etməsi ilə əlaqələndirirlər.
Nevroloqlar bildirirlər ki, yuxular əsasən REM (Rapid Eye Movement) mərhələsində yaranır. Bu dövrdə beyin demək olar ki, oyaq vəziyyətdəki qədər aktiv olur. Gün ərzində yaşanan hadisələr, hisslər və xatirələr bu mərhələdə yenidən işlənir. Nəticədə beyin real hadisələri təsəvvür elementləri ilə birləşdirərək bəzən məntiqsiz görünən, lakin emosional baxımdan mənalı yuxular yaradır.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, mədəniyyət fərqləri də yuxuların məzmununa müəyyən təsir göstərir. Məsələn, bir ölkədə yaşayan insanın yuxusunda gördüyü simvollar başqa ölkədə fərqli ola bilər. Lakin qorxu, sevinc, həyəcan, itki və təhlükə kimi əsas emosiyalar bütün insanlarda oxşar olduğu üçün yuxuların əsas mövzuları da bir-birinə bənzəyir.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, tez-tez təkrarlanan yuxular insanın həll olunmamış problemləri, stressi və ya güclü emosional vəziyyəti ilə bağlı ola bilər. Bununla belə, hər yuxunun xüsusi mistik mənası olduğunu düşünmək düzgün deyil. Elmi araşdırmalar göstərir ki, yuxuların əksəriyyəti beynin məlumatları emal etməsi və yaddaşı möhkəmləndirməsi prosesinin təbii nəticəsidir.
Araşdırmalar onu da göstərir ki, insanlar gecə ərzində bir neçə dəfə yuxu görürlər. Lakin oyandıqdan sonra onların böyük hissəsi qısa müddət ərzində unudulur. Ən çox xatırlanan yuxular isə adətən oyanmağa yaxın görülən və güclü emosional təsir bağışlayan yuxular olur.
Alimlər vurğulayırlar ki, yuxular insan beyninin hələ də tam öyrənilməmiş ən maraqlı fəaliyyətlərindən biridir. Texnologiyanın inkişafı sayəsində bu sahədə yeni tədqiqatlar davam etsə də, yuxular hələ də elm üçün sirrini tam açmayan mövzulardan biri hesab olunur.
Mələk Nəsirli
