Dünyada elə təbiət möcüzələri var ki, ilk eşidəndə onların həqiqət olduğuna inanmaq çətin görünür. Onlardan biri də Peru Amazon meşələrində yerləşən və “Qaynayan çay” kimi tanınan Şanay-Timpişka (Shanay-Timpishka) çayıdır. Bu çayın bəzi hissələrində suyun temperaturu 90 dərəcəyə qədər yüksəlir. Belə yüksək temperatur səbəbindən çaya düşən kiçik heyvanlar bir neçə dəqiqə ərzində ciddi yanıqlar alır, bəzən isə həyatlarını itirirlər. Məhz bu qeyri-adi xüsusiyyət çayı dünyanın ən maraqlı geoloji hadisələrindən birinə çevirib.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, uzun illər bu çayın necə yarandığı elm adamları üçün sirr olaraq qalıb. Əvvəllər bəzi tədqiqatçılar hesab edirdilər ki, belə yüksək temperatur yalnız aktiv vulkanların yaxınlığında mümkündür. Lakin son araşdırmalar göstərib ki, Şanay-Timpişka yaxınlığında böyük aktiv vulkan yoxdur. Geoloqlar müəyyən ediblər ki, çayın altında Yer qabığının dərin qatlarına qədər uzanan çatlar mövcuddur. Yağış suları həmin çatlarla kilometrlərlə dərinliyə enərək burada yüksək temperaturun təsiri altında qızır və yenidən Yer səthinə çıxır. Nəticədə çayın suyu daim isti qalır.
Araşdırmalar göstərir ki, çayın ümumi uzunluğu təxminən 6 kilometrdir və onun təxminən 4 kilometrlik hissəsində suyun temperaturu adi çaylarla müqayisədə xeyli yüksək olur. Bəzi nöqtələrdə temperatur 86-93 dərəcə arasında dəyişir. Bu isə insan dərisində bir neçə saniyə ərzində ciddi yanıq yarada biləcək göstəricidir.
Alimlər bildirirlər ki, Şanay-Timpişka yalnız yüksək temperaturu ilə deyil, həm də burada yaşayan mikroorqanizmlərlə diqqət çəkir. Belə ekstremal şəraitdə yaşaya bilən bakteriyalar və digər mikroorqanizmlər elm üçün böyük maraq doğurur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, onların öyrənilməsi gələcəkdə yeni dərman preparatlarının hazırlanmasına, sənayedə istifadə olunan istiliyədavamlı fermentlərin əldə edilməsinə və hətta başqa planetlərdə həyatın axtarışı ilə bağlı araşdırmalara töhfə verə bilər.
Maraqlıdır ki, bölgədə yaşayan yerli qəbilələr bu çay haqqında əsrlərdir müxtəlif əfsanələr danışırlar. Onların inancına görə, çayın qaynar suyu müqəddəs ruhların və ya təbiətin xüsusi gücünün nəticəsidir. Elm isə bu hadisəni geotermal proseslərlə izah etsə də, yerli əhali üçün çay hələ də müqəddəs hesab olunur və xüsusi hörmətlə qorunur.
Geoloqlar vurğulayırlar ki, geotermal enerji Yer kürəsinin ən mühüm təbii enerji mənbələrindən biridir. Şanay-Timpişka kimi ərazilər Yerin daxili quruluşunu öyrənmək və geotermal prosesləri daha yaxşı anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu cür araşdırmalar gələcəkdə alternativ enerji mənbələrinin inkişafına da töhfə verə bilər.
Bununla yanaşı, mütəxəssislər turistlərə xəbərdarlıq edirlər ki, çayın bəzi hissələri son dərəcə təhlükəlidir. Suyun temperaturu gözlə görünmədiyi üçün ehtiyatsız davranış ciddi xəsarətlə nəticələnə bilər. Buna görə də bölgəyə gələn ziyarətçilərə yalnız bələdçilərin müşayiəti ilə hərəkət etmək tövsiyə olunur.
Şanay-Timpişka çayı bir daha göstərir ki, Yer kürəsində hələ də elm üçün tam öyrənilməmiş çoxlu təbiət möcüzələri mövcuddur. Bu qeyri-adi çay həm geoloqların, həm bioloqların, həm də dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn turistlərin maraq mərkəzində qalmağa davam edir.
Mələk Nəsirli
