El arasında çox işlədilən “ürəyimə damıb” ifadəsi adətən bir insanın nəyinsə baş verəcəyini əvvəlcədən hiss etməsi, sanki daxildən gələn bir xəbərdarlıq alması mənasında istifadə olunur. İnsanlar bu ifadəni daha çox “mənə elə gəlir ki, nəsə olacaq” və ya “içimdə qəribə bir hiss var” kimi vəziyyətlərdə deyirlər.
Bu cür hisslər bəzən təsadüfi görünsə də, psixologiyada və beyin fəaliyyətinin izahında bunun müəyyən elmi açıqlaması mövcuddur.
Beyin bu hissi necə yaradır?
Mütəxəssislərin fikrincə, insan beyni daim ətraf mühitdən məlumat toplayır. Biz fərqinə varmadan gördüyümüz detallar, eşitdiyimiz sözlər, insanların davranışları və keçmiş təcrübələrimiz beynimizdə saxlanılır. Sonradan bu məlumatlar şüuraltı şəkildə analiz olunur və nəticədə bizdə “öncədən hiss etmə” kimi bir duyğu yaranır.
Yəni “ürəyə dammaq” əslində mistik bir hadisə deyil, beynin çox sürətli və şüuraltı analiz prosesinin nəticəsidir. İnsan bu prosesi hiss etmir, amma nəticəsini “iç səs” kimi qəbul edir.
Psixoloji baxımdan izahı
Psixoloqlar bildirirlər ki, bu hiss daha çox aşağıdakı hallarda güclənir:
İnsan stres və narahatlıq içində olduqda
Keçmişdə oxşar bir hadisə yaşanıbsa
Şəxs intuitiv düşünməyə meyillidirsə
Beyin təhlükə ehtimalını tez qiymətləndirdikdə
Xüsusilə stressli insanlar hər hansı vəziyyəti daha tez “təhlükə siqnalı” kimi qəbul edə bilirlər. Bu zaman beyin bədəni qorumaq üçün ehtimalları şişirdə və “nəsə olacaq” hissini gücləndirə bilər.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, insanlar gündəlik həyatda şüuraltı olaraq çoxlu məlumat toplayır və bu məlumatlar birbaşa şüur səviyyəsinə çıxmadan “sezgi” formasında özünü göstərə bilər. Buna görə də insanlar bəzən heç bir konkret səbəb olmadan belə “ürəyimə damıb” deyirlər.
Elm yoxsa intuisiya?
Elm bu hissi tamamilə inkar etmir, lakin onu mistik bir “öncədən görmə” kimi də qəbul etmir. Daha çox bu, beynin: təcrübəyə əsaslanan proqnozları şüuraltı analizləri emosional vəziyyətlərlə birləşən siqnalları kimi izah olunur.
Nəticə olaraq, “ürəyimə damıb” ifadəsi xalq arasında intuisiya və öncədən hiss etmə kimi qəbul edilsə də, elmi baxımdan bu, beynin şüuraltı məlumatları emal etməsinin nəticəsidir. Yəni insan bəzən bunu “iç səs” kimi hiss edir, amma əslində bu, beynin çox sürətli analizinin emosional formada təzahürüdür.
