İnsanlar yaşlandıqca zamanın sanki əllərindən sürüşüb getdiyini və illərin daha tez keçdiyini hiss edirlər. Bir çoxumuz uşaqlıq dövründə bir yay tətilinin bitmək bilmədiyini, lakin yetkinlik yaşlarında illərin göz qırpımında ötüb keçdiyini müşahidə edirik.
Avantaj.medianın araşdırmasına görə psixoloqlar və neyrobioloqlar bu fenomenin arxasında yatan əsas səbəbin beynimizin zamanı qavrama mexanizmi ilə birbaşa bağlı olduğunu bildirirlər.
Bu qavrayış fərqinin əsasında beynimizin yeni təcrübələri kodlaşdırma üsulu dayanır. Uşaqlıq dövründə hər şey yeni, hər hadisə ilk dəfə yaşandığı üçün beyin bu məlumatları emal etmək üçün daha çox enerji sərf edir və detalları daha sıx “Yaddaş faylları” kimi saxlayır. Bu zəngin və yeni informasiya axını beynimizdə zamanın daha yavaş keçdiyi illüziyasını yaradır. Lakin yaş irəlilədikcə gündəlik həyatımızda rutinlər üstünlük təşkil etməyə başlayır. Tanış olan, təkrar olunan hadisələr beyin üçün artıq “Təhlil edilməli yeni məlumat” sayılmadığından, bu proseslər avtomatik rejimdə həyata keçirilir və beynimiz bu zaman kəsimlərini daha az detallı arxitektura ilə yadda saxlayır.
Elmi tədqiqatlar göstərir ki, beyin rutinləri kodlaşdırarkən keçən müddəti sanki sıxışdırır, bu da xatirələrə nəzər saldıqda həmin dövrün çox qısa və sürətli keçdiyi hissini doğurur. Digər tərəfdən, yetkinlik dövründə yeni bacarıqların öyrənilməsi, fərqli məkanların ziyarəti və ya alışılmamış hobbilərlə məşğul olmaq beynin zaman qavrayışını yenidən yavaşlada bilər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, zamanı uzatmağın sirri beynimizi daim yeni çağırışlarla məşğul etməkdən və rutinlərin monotonluğundan qaçmaqdan keçir.
Nəticə etibarilə, zamanın sürəti obyektiv bir göstərici deyil, bizim onu necə emal etdiyimizin və hansı intensivliklə yaşadığımızın bir əksidir. Gələcəkdə rəqəmsal dünyanın gətirdiyi informasiya bolluğunun bu qavrayışa necə təsir edəcəyi isə psixologiyanın əsas müzakirə mövzularından biri olaraq qalır. Zamanın qavranılması sadəcə təqvim rəqəmləri deyil, beynimizin xatirələrimizi necə zənginləşdirdiyinin göstəricisidir.
Elsa Abdullayeva
