Milçəklər haqqında bilmədiklərimiz , kiçik ölçülü , amma maraqlı canlılar
Milçəklər insanların ən çox rastlaşdığı həşəratlardan biridir. Onlar xüsusilə isti aylarda evlərdə, bağlarda və açıq məkanlarda daha çox görünür. Əksər insanlar milçəkləri sadəcə narahatlıq yaradan canlı kimi qəbul etsə də, alimlər bildirirlər ki, bu kiçik həşəratlar təbiətdə mühüm rol oynayır. Bəzi milçək növləri üzvi qalıqların parçalanmasına kömək edir, digərləri isə bitkilərin tozlanmasında iştirak edərək ekosistemin tarazlığının qorunmasına töhfə verir.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, dünyada 120 mindən çox milçək növü təsvir edilib və alimlər hələ də yeni növlər aşkar etməyə davam edirlər. Milçəklər Antarktida istisna olmaqla, demək olar ki, bütün qitələrdə yaşayırlar. Onların mürəkkəb gözləri minlərlə kiçik hissəcikdən ibarət olduğu üçün ətrafdakı hərəkəti insanlardan qat-qat sürətli hiss edə bilirlər. Bu səbəbdən milçəyi tutmaq çox çətin olur – o, təhlükəni saniyənin kiçik hissəsində hiss edərək uçmağa başlayır.
Milçəklərin qanadları da olduqca maraqlıdır. Ev milçəyi saniyədə təxminən 200 dəfə qanad çala bilir. Bu yüksək sürət onlara ani istiqamət dəyişməyə və təhlükədən asanlıqla yayınmağa imkan verir. Alimlər bu xüsusiyyətləri öyrənərək gələcəkdə daha çevik uçan robotların hazırlanması üzərində araşdırmalar aparırlar.
Milçəklər qidalarını çeynəyə bilmirlər. Onların dişləri yoxdur və yalnız maye qidalarla qidalanırlar. Bərk qidanın üzərinə xüsusi həzm mayesi ifraz edərək onu mayeləşdirir, daha sonra isə soraraq qəbul edirlər. Məhz buna görə qidaların üzərinə qonmuş milçəklər sağlamlıq baxımından təhlükəli hesab olunur. Onlar müxtəlif səthlərdə gəzdiklərinə görə bakteriya və digər mikroorqanizmləri daşıya bilirlər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, milçəklərin ömrü uzun deyil. Ev milçəyi adətən 15–30 gün yaşayır. Buna baxmayaraq, dişi milçək bu qısa müddətdə yüzlərlə yumurta qoya bilir. Əlverişli hava şəraitində onların sayı çox qısa zamanda sürətlə artır.
Milçəklər kriminalistika sahəsində də mühüm rol oynayır. Məhkəmə entomologiyası adlanan elm sahəsində mütəxəssislər cəsəd üzərində olan milçək sürfələrini araşdıraraq ölüm vaxtını daha dəqiq müəyyən etməyə çalışırlar. Bu üsul dünyanın bir çox ölkəsində cinayət araşdırmalarında istifadə olunur.
Alimlər hesab edirlər ki, insanlar milçəkləri yalnız zərərverici kimi deyil, təbiətin mühüm hissəsi kimi də qiymətləndirməlidirlər. Onlar qida zəncirinin vacib halqalarından biridir, bir çox quş, qurbağa, hörümçək və digər heyvanlar üçün əsas qida mənbəyi hesab olunur. Kiçik ölçülərinə baxmayaraq, milçəklər təbiətdə maddələrin dövranında və ekoloji tarazlığın qorunmasında mühüm rol oynayırlar.
Nazim Xeyrxəbərli
