Bu gün dünyanın ən böyük sənaye sahələrindən birinə çevrilən kino tarixinin başlanğıcı düşündüyümüzdən daha qədimdir. İlk filmlərdə nə aktyor heyəti, nə xüsusi effektlər, nə də müasir kinoteatrlar var idi. Cəmi bir neçə saniyəlik hərəkətli görüntülərlə başlayan bu texnologiya sonradan milyonlarla insanın həyatının ayrılmaz hissəsinə çevriləcək kino sənayesinin əsasını qoydu.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, tarixdə çəkilmiş və bu günə qədər qorunub saxlanılan ən qədim hərəkətli görüntülərdən biri “Roundhay Garden Scene” adlı qısa filmdir. Bu görüntülər 1888-ci ildə fransız ixtiraçı və fotoqraf Louis Le Prince tərəfindən İngiltərənin Lids şəhərindəki Roundhay ərazisində lentə alınıb. National Science and Media Museum Le Prince-i hərəkətli görüntülərin ilk yaradıcılarından biri və kino tarixinin qabaqcıllarından hesab edir.
Film cəmi bir neçə saniyə davam edir. Kadrlarda Le Prince-in ailə üzvləri və tanışları bağda hərəkət edirlər. Görüntülər bugünkü filmlərlə müqayisədə son dərəcə sadədir. Kamera hərəkət etmir, səhnədə xüsusi dekorasiya və ya hadisələrə əsaslanan süjet yoxdur. Buna baxmayaraq, həmin bir neçə saniyə kino tarixində böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki kamera ilk dəfə real həyatda baş verən hərəkəti ardıcıl görüntülər şəklində qeydə alırdı.
Le Prince bu nəticəyə gəlmək üçün illərlə texnologiya üzərində çalışmışdı. O, hərəkətli görüntüləri lentə almaq üçün müxtəlif kameralar hazırlamışdı. 1888-ci ildə onun tək obyektivli kamerası ilə çəkilən görüntülər sonradan kino tarixinin ən erkən nümunələri sırasında yer aldı. Muzey məlumatlarına görə, həmin kamera ilə Lidsdə “Roundhay Garden Scene” və “Traffic Crossing Leeds Bridge” kimi görüntülər çəkilib.
“Roundhay Garden Scene”nin çəkilməsi müasir kino anlayışından xeyli fərqli idi. Kamera böyük və ağır qurğu idi, çəkiliş imkanları məhdud idi və görüntülərin saniyədəki kadr sayı da çox aşağı idi. Muzeyin məlumatına görə, Le Prince-in ən erkən filmlərində saniyədə 16-dan az görüntü qeydə alınırdı. Buna görə həmin görüntülər bu gün izlənildikdə kifayət qədər titrək görünür.
O dövrdə əsas problem yalnız görüntünü çəkmək deyildi. Onu ardıcıl şəkildə qeydə almaq və daha sonra hərəkətli görüntü kimi nümayiş etdirmək üçün xüsusi texnologiya tələb olunurdu. Le Prince bu sahədə mühüm addımlar atsa da, onun işləri geniş ictimaiyyətə nümayiş etdirilmədən əvvəl özü müəmmalı şəkildə yoxa çıxdı.
Louis Le Prince 1890-cı ildə Fransaya səfəri zamanı qatarla Dijon və Paris arasında hərəkət edərkən müəmmalı şəkildə itkin düşüb. Onun cəsədi və baqajı heç vaxt tapılmayıb. Bu hadisə kino tarixinin ən böyük müəmmalarından biri olaraq qalır. Le Prince-in yoxa çıxması onun hazırladığı texnologiyanın və əldə etdiyi nailiyyətlərin öz dövründə layiqincə tanınmasına da mane olub
Kino tarixində “ilk film” ifadəsi isə tamamilə birmənalı deyil. Çünki hərəkətli görüntülərin yaranmasından əvvəl də müxtəlif ixtiraçılar ardıcıl fotoşəkillər, optik oyuncaqlar və hərəkət illüziyası yaradan qurğular üzərində çalışırdılar. Bundan əlavə, ilk çəkilmiş görüntülərin bir hissəsi bu günə qədər qorunmayıb. Buna görə tarixçilər “ilk film”, “ilk qorunub saxlanılan film”, “ilk nümayiş etdirilən film” və “ilk kommersiya filmi” kimi müxtəlif anlayışlardan istifadə edirlər.
Məsələn, 1894-cü ildə Tomas Edisonun laboratoriyasında hazırlanmış Kinetoscope vasitəsilə insanlar hərəkətli görüntüləri xüsusi qurğunun içərisindən baxaraq izləyə bilirdilər. Bu sistemdə görüntü böyük ekrana proyeksiya olunmurdu. BFI-nin məlumatına görə, 1890-cı illərin ortalarında kinonun ilk kommersiya təcrübələri məhz bu tip fərdi baxış qurğuları ilə bağlı olub
1895-ci il isə kino tarixində xüsusi mərhələ hesab olunur. Həmin il Lümyer qardaşları öz “Cinématographe” qurğusu ilə hərəkətli görüntüləri daha geniş auditoriyaya nümayiş etdirməyə başladılar. Onların filmləri arasında fabrikdən çıxan işçiləri göstərən görüntülər və sonradan məşhurlaşan “Qatarın La-Syotaya gəlişi” kimi səhnələr vardı. National Science and Media Museum-un məlumatına görə, Lümyer qardaşlarının 1895-ci ilin martında Parisdə nümayişi hərəkətli görüntülərin ilk ictimai nümayişlərindən biri hesab olunur.
Beləliklə, kino bir anda yaranmayıb. Onun meydana gəlməsi fotoqrafiya, optika, mexanika və kimya sahəsində aparılan uzunmüddətli araşdırmaların nəticəsi olub. Louis Le Prince-in 1888-ci ildə çəkdiyi bir neçə saniyəlik görüntü isə bu böyük tarixin ən mühüm başlanğıc nöqtələrindən biri sayılır.
Bu gün iki saatlıq filmlər, rəqəmsal kameralar və xüsusi effektlər adi görünsə də, kino tarixinin ilk nümunələrində bütün bunların heç biri yox idi. Bir neçə saniyəlik sadə görüntünün arxasında isə insan hərəkətini kameraya yazmaq və onu yenidən izləmək kimi dövrü üçün inqilabi texnologiya dayanırdı.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, “ilk film” deyərkən ən doğru yanaşmalardan biri 1888-ci ildə Louis Le Prince tərəfindən çəkilmiş “Roundhay Garden Scene”ni xatırlamaqdır. Bu əsər müasir mənada tammetrajlı film olmasa da, bu günə qədər qorunub saxlanılan ən qədim hərəkətli görüntülərdən biridir və kino tarixinin başlanğıcında mühüm yer tutur.
Bu bir neçə saniyəlik görüntü sonradan yaranacaq nəhəng kino dünyasının ilk addımlarından biri oldu. Le Prince-dən Lümyer qardaşlarına, oradan isə Hollivudun böyük ekranlarına qədər uzanan yol məhz belə sadə, qısa və səssiz görüntülərdən başladı.
