Dinozavrlar həqiqətən toyuqların əcdadlarıdır ? Elm adamlarının verdiyi cavab
Bu gün həyətimizdə gördüyümüz toyuqları milyonlarla il əvvəl Yer üzündə yaşamış nəhəng dinozavrlarla təsəvvür etmək ilk baxışda qəribə görünə bilər. Ancaq elmi araşdırmalar göstərir ki, müasir quşlar, o cümlədən toyuqlar, dinozavrların nəsil xəttinin davamıdır. Avantaj.medianın araşdırmasına əsasən, quşlar müasir dövrdə yaşayan yeganə dinozavr qrupu hesab olunur.
Toyuqlar dinozavrdan yaranıb?
Bəli, amma burada mühüm bir fərq var. “Toyuq dinozavrdan yaranıb” deyərkən söhbət hər hansı bir konkret dinozavrın birbaşa toyuğa çevrilməsindən getmir.
Toyuqlar və digər müasir quşlar teropodlar adlanan ikiayaqlı dinozavrlar qrupunun uzaq qohumlarıdır. Təkamül prosesində müəyyən teropod dinozavrların nəsilləri milyonlarla il ərzində dəyişərək ilk quşlara və daha sonra müasir quşlara gətirib çıxarıb.
Quşların dinozavr olduğunu necə bilirik?
Alimlərin bununla bağlı bir neçə mühüm sübutu var. Dinozavr fosillərində quşlarda da görülən bəzi xüsusiyyətlər aşkar edilib.
Məsələn, bəzi teropodlarda lələk və ya lələyə bənzər örtük izləri tapılıb. Bundan başqa, onların skelet quruluşunda quşlarla oxşarlıqlar mövcuddur.
Yumurta quruluşu, yuva davranışı, sümüklərin bəzi xüsusiyyətləri və digər anatomik oxşarlıqlar da quşların dinozavrlarla yaxın təkamül əlaqəsini dəstəkləyir.
T-Rex ilə toyuğun nə əlaqəsi var?
Bu sual xüsusilə maraqlıdır. Tyrannosaurus rex ilə müasir toyuq eyni heyvan deyil, lakin onların uzaq təkamül qohumluğu var.
Hər ikisi teropod dinozavrlar qrupuna daxildir. Buna görə də T-Rex-i toyuğun birbaşa əcdadı adlandırmaq düzgün olmaz. Daha doğru ifadə onların uzaq qohum olmasıdır.
Toyuqların sümüklərində də dinozavr izləri var
Müasir quşların skeletində dinozavrlardan miras qalan bir sıra xüsusiyyətlər mövcuddur. İkiayaqlı hərəkət, müəyyən çanaq quruluşu və bəzi sümük xüsusiyyətləri bu təkamül əlaqəsinin nümunələrindəndir.
Quşların uçuş qabiliyyəti də təkamül tarixinin daha sonrakı mərhələlərində formalaşıb. Yəni ilk quşabənzər dinozavrların hamısı müasir quşlar kimi uçmurdu.
Dinozavrların hamısı yox olmayıb
Təxminən 66 milyon il əvvəl baş verən kütləvi məhvolma nəticəsində quş olmayan dinozavrların nəsli kəsildi. Lakin bütün dinozavr xətti yox olmadı.
Quşların əcdadları həmin böyük məhvolmadan sağ çıxan dinozavr qrupları arasında idi. Sonrakı milyonlarla il ərzində onlar müxtəlif istiqamətlərdə təkamül edərək bu gün gördüyümüz quşların yaranmasına səbəb oldular.
Deməli, toyuğa baxanda dinozavr görürük?
Elmi baxımdan müəyyən mənada bəli. Toyuq dinozavrın sadəcə “kiçildilmiş versiyası” deyil. Lakin onun təkamül tarixində dinozavrlarla birbaşa əlaqəsi var.
Məhz buna görə alimlər quşları “dinozavrların yaşayan nümayəndələri” kimi qiymətləndirirlər.
Toyuqların və digər quşların dinozavrlarla qohumluğu sadəcə maraqlı bir nəzəriyyə deyil. Fosillər, anatomiya və təkamül biologiyasından əldə edilən çoxsaylı sübutlar quşların teropod dinozavrların nəslindən gəldiyini göstərir.
Beləliklə, növbəti dəfə bir toyuğa baxanda onun milyonlarla il əvvəl yaşamış nəhəng dinozavrlarla uzaq, lakin real təkamül qohumluğu olduğunu xatırlamaq kifayətdir. Kiçik görünüşün arxasında çox qədim bir tarix dayanır.
Humay Cəfərova
