Min illər keçsə də çürüməyən insanlar: Mumiyaların sirli dünyası
Min illər əvvəl yaşamış insanların bu günə qədər qorunub saxlanılan bədənlərini görmək həm heyrət, həm də maraq doğurur. Mumiyalar haqqında danışanda ilk olaraq Qədim Misir yada düşsə də, əslində dünyanın müxtəlif bölgələrində insanlar ölülərin cəsədlərini qorumağın yollarını tapıblar. Avantaj.medianın araşdırmasına əsasən, mumiyalama həm dini inanclar, həm də insan orqanizminin təbii şəkildə qorunması ilə bağlı mürəkkəb prosesdir.
Mumiyalama insan və ya heyvan cəsədinin parçalanmasının mümkün qədər qarşısını alaraq onun uzun müddət qorunması prosesidir.
Bəzən bu proses insanlar tərəfindən xüsusi üsullarla həyata keçirilib, bəzən isə təbiət özü mumiyalaşmaya səbəb olub. Quru hava, aşağı temperatur, duzlu mühit və oksigenin azlığı cəsədin parçalanmasını əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlada bilər.
Mumiyalama ilə ən çox əlaqələndirilən sivilizasiyalardan biri Qədim Misirdir. Misirlilər ölümün həyatın sonu olmadığına inanır və insanın ölümdən sonrakı həyatına xüsusi əhəmiyyət verirdilər.
Onların inanclarına görə, insanın ruhunun axirətdə mövcudluğunu davam etdirməsi üçün bədənin qorunması vacib idi. Buna görə müəyyən şəxslərin cəsədləri xüsusi mərasimlər və üsullarla mumiyalanırdı.
Qədim Misirdə mumiyalama zamanı bədəndə parçalanmanı sürətləndirən amilləri azaltmaq əsas məqsədlərdən biri idi.
Bədənin daxili orqanlarının bir hissəsi çıxarılır, bədən natron adlı təbii duz qarışığı ilə qurudulurdu. Daha sonra bədən müxtəlif materiallarla hazırlanır və kətan parçalarına sarılırdı.
Proses kifayət qədər mürəkkəb idi və yüksək səviyyədə dini mərasimlərlə müşayiət olunurdu.
Mumiyalar yalnız Misirə məxsus deyil. Cənubi Amerika, Asiya və digər bölgələrdə də müxtəlif dövrlərə aid mumiyalanmış insan qalıqları aşkar edilib.
Məsələn, Çilinin və Perunun bəzi ərazilərində yaşayan qədim xalqların mumiyalama ənənələri Qədim Misirdən daha qədim dövrlərə gedib çıxır.
Bəzi hallarda isə insanlar mumiyalama aparmadan təbii şərait nəticəsində qorunublar.
Təbiət insanı necə mumiyaya çevirə bilər?
Maraqlıdır ki, insan bədəninin qorunması üçün həmişə xüsusi mərasim lazım deyil.
Çox quru səhralarda suyun olmaması mikroorqanizmlərin fəaliyyətini zəiflədə bilər. Soyuq mühitdə isə parçalanma prosesləri əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlayır.
Bəzi bataqlıqlarda isə oksigenin azlığı və xüsusi kimyəvi şərait bədənin uzun müddət qorunmasına səbəb ola bilər.
Mumiyalar bizə keçmiş haqqında nə deyir?
Mumiyalar yalnız qədim insanların bədənləri deyil, həm də tarix üçün qiymətli məlumat mənbəyidir.
Alimlər mumiyaları araşdıraraq onların yaşını, xəstəliklərini, qidalanmasını, bəzi həyat tərzi xüsusiyyətlərini və yaşadığı dövrün sosial şəraitini öyrənə bilirlər.
Sümüklər və dişlər üzərində aparılan araşdırmalar qədim insanların sağlamlığı və qidalanması haqqında mühüm məlumatlar verə bilər.
Mumiyalarla bağlı ən məşhur əfsanələrdən biri “fironların lənəti”dir. Xüsusilə məzarların açılmasından sonra baş verən bəzi ölümlər və bədbəxt hadisələr bu əfsanənin yayılmasına səbəb olub.
Lakin mumiyaların fövqəltəbii qüvvəyə malik olduğunu təsdiqləyən elmi sübut yoxdur. Bəzi hallarda qədim məzarlarda kifayət qədər uzun müddət qalmış kif, bakteriya və digər bioloji faktorların sağlamlığa təsir göstərməsi ehtimalı müzakirə olunub.
Müasir texnologiya mumiyalara toxunmadan onların daxilini öyrənməyə imkan verir. Kompüter tomoqrafiyası (KT) və digər görüntüləmə üsulları vasitəsilə mumiyanın bədəni, sümükləri və bəzi daxili xüsusiyyətləri araşdırıla bilər.
Bu üsullar həm elmi tədqiqat, həm də tarixi irsin qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Min illər əvvəl ölən insanların bu günə qədər qorunması insan tarixinin ən böyük sirli hadisələrindən biridir. Mumiyalar sayəsində alimlər yalnız qədim insanların necə öldüyünü deyil, onların necə yaşadığını da öyrənirlər.
Humay Cəfərova
