Bu gün restoran dedikdə ağla menyusu, ofisiantları, masa arxasında xidmət və müxtəlif yemək seçimləri olan məkanlar gəlir. Bəs insanların evdən kənarda yemək yeməsi ənənəsi nə vaxt yaranıb və tarixdə ilk restoran harada fəaliyyət göstərib?
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, bu suala tək bir ölkənin adını çəkməklə cavab vermək çətindir. Çünki restoran anlayışının formalaşmasından xeyli əvvəl insanlar müxtəlif ictimai məkanlarda hazır yemək və içkilər əldə edirdilər.
Tarixi mənbələrdə qədim Misirdə e.ə. 512-ci ilə aid ictimai yemək məkanı haqqında məlumat yer alır. Həmin məkanda müştərilərə yalnız bir növ yemək — taxıl, çöl quşu və soğandan hazırlanmış yemək təqdim edildiyi bildirilir.
Qədim Roma dövründə isə daha geniş yayılmış “thermopolium” adlı müəssisələr fəaliyyət göstərirdi. Bu məkanlarda küçədən gələn müştərilərə isti yeməklər və içkilər satılırdı. Pompeydə bu tip müəssisələrin çoxsaylı nümunələri aşkar edilib.
Lakin tarixçilərin restoran anlayışına daha yaxın hesab etdiyi sistem Çində, xüsusilə Song sülaləsi dövründə, XI–XII əsrlərdə meydana çıxıb. O dövrdə Kaifeng və Hançjou kimi böyük şəhərlərdə müxtəlif yeməklər təqdim edən restoranlar fəaliyyət göstərirdi.
Maraqlıdır ki, həmin restoranların fəaliyyəti müasir restoranlara kifayət qədər bənzəyirdi. Müştərilər müxtəlif yeməklər arasından seçim edir, sifarişlərini ofisiantlara bildirir, ofisiantlar isə sifarişi mətbəxə çatdırırdı. 1126-cı ilə aid Çin mənbələrində restoranlarda müştərilərə yemək seçimlərini göstərən əvvəlcədən hazırlanmış nümunələrin təqdim edildiyi və sifarişlərin xüsusi qaydada mətbəxə ötürüldüyü təsvir edilir.
Bunun əsas səbəblərindən biri həmin dövrdə Çinin iri şəhərlərində ticarətin və şəhər həyatının sürətlə inkişaf etməsi idi. Müxtəlif bölgələrdən gələn tacirlər öz doğma mətbəxlərinə uyğun yeməklər axtarırdılar. Nəticədə restoranlar yalnız yemək satılan yer deyil, həm də fərqli bölgələrin mətbəxlərini təqdim edən kommersiya məkanlarına çevrilirdi.
Avropada isə müasir restoran anlayışının formalaşması daha gec baş verib. “Restaurant” sözünün indiki mənada istifadə olunması XVIII əsr Fransası ilə əlaqələndirilir. Parisdə XVIII əsrin ikinci yarısından etibarən restoran mədəniyyəti sürətlə inkişaf etməyə başlayıb.
Beləliklə, tarixin ilk ictimai yemək məkanları minilliklər əvvələ gedib çıxsa da, müasir restorana bənzər menyu, seçim və xidmət sisteminin ən erkən nümunələri XI–XII əsrlərdə Çin şəhərlərində meydana çıxıb.
Yəni bu gün “restoran” adlandırdığımız anlayışın arxasında sadəcə yemək satışı deyil, min ildən artıq tarixə malik böyük bir şəhər və ticarət mədəniyyəti dayanır.
