Bu gün milyonlarla insanın böyük mükafat ümidi ilə iştirak etdiyi lotereyaların tarixi heç də müasir dövrlə başlamır. Əslində, təsadüfi seçim və mükafat prinsipi ilə qurulan oyunların izləri minilliklər əvvələ gedib çıxır.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə, lotereyanın ən qədim məlum nümunələrindən biri qədim Çində, Han sülaləsi dövründə, təxminən e.ə. 205–187-ci illər arasında meydana çıxıb. Tarixi mənbələrdə “keno”nun ilkin forması hesab edilən bu oyunlarda xüsusi işarələr və ya nömrələr arasından seçim edilir, daha sonra təsadüfi çəkiliş aparılırdı.
Bu oyunların dövlət xərclərinin maliyyələşdirilməsində istifadə edildiyinə dair tarixi məlumatlar da mövcuddur. Bəzi mənbələrdə həmin lotereya tipli oyunlardan əldə edilən gəlirlərin iri ictimai layihələrə yönəldildiyi bildirilir. Lakin lotereya gəlirlərinin məhz Böyük Çin səddinin tikintisini maliyyələşdirdiyi barədə məşhur iddia ehtiyatla qəbul edilməlidir — bu detal üçün birbaşa ilkin tarixi sübutların məhdud olduğu qeyd olunur.
Avropada isə lotereya ənənəsinin müxtəlif formaları daha sonrakı dövrlərdə yayılmağa başlayıb. Qədim Romada, xüsusilə ziyafətlər zamanı iştirakçılara biletlər verilir və təsadüfi seçim yolu ilə müxtəlif hədiyyələr paylanırdı. Bunlar müasir mənada kommersiya lotereyası olmasa da, lotereya prinsipinin erkən nümunələrindən hesab olunur.
Lotereyanın müasir formaya yaxınlaşmasında isə İtaliyanın mühüm rolu olub. Xüsusilə Genuya şəhərində XVI əsrdə siyasi vəzifələrə seçkilər zamanı aparılan püşkatmalar ətrafında mərc sistemi formalaşmağa başlayıb.
1576-cı ildə Genuya Respublikasında müəyyən sayda zadəganın püşkatma yolu ilə dövlət vəzifələrinə seçilməsi qaydaya salınmışdı. İnsanlar isə nəticənin necə olacağına mərc etməyə başladılar. Sonradan bu sistem daha da formalaşaraq rəqəmlər üzərindən oynanılan lotereyanın əsasını təşkil etdi.
Maraqlıdır ki, ilkin mərhələdə Genuya hakimiyyəti bu mərc oyunlarına qarşı çıxırdı. Lakin sonradan dövlət oyunu tənzimləməyə və ondan gəlir əldə etməyə başladı. 1644-cü ildə Genuyada lotereyanın qanuni şəkildə idarə olunmasına başlanıldığı barədə tarixi məlumatlar var.
Beləliklə, bu gün tanıdığımız lotereya sistemi bir anda yaranmayıb. Qədim Çindəki təsadüfi seçim oyunlarından başlayaraq, Avropadakı püşkatma və mərc sistemlərinə qədər uzun tarixi inkişaf yolu keçib.
Bu tarix həm də maraqlı bir məqamı göstərir: lotereya əvvəldən yalnız pul qazanmaq üçün yaradılmış oyun olmayıb. Müxtəlif dövrlərdə ondan əyləncə, mərc, dövlət gəliri və ictimai layihələrin maliyyələşdirilməsi kimi məqsədlərlə istifadə edilib.
Bu gün isə lotereyalar dünyanın bir çox ölkəsində dövlət tərəfindən tənzimlənən və xüsusi qaydalar əsasında keçirilən oyunlara çevrilib.
Avantaj.media-nın araşdırmasına görə.
