Tarixdə bütün dünyanı dəyişən təsadüflər: Kiçik hadisələr böyük nəticələr doğuranda
Tarix boyu baş verən bəzi təsadüfi hadisələr təkcə bir ölkənin deyil, bütün dünyanın gələcəyinə təsir göstərib. Bəzən adi görünən bir qərar, gözlənilməz bir kəşf və ya kiçik bir hadisə sonradan elm, siyasət, iqtisadiyyat və cəmiyyət üçün dönüş nöqtəsinə çevrilib. Tarixçilər hesab edirlər ki, bu hadisələr təsadüf və insan qərarlarının bir-biri ilə sıx əlaqədə olduğunu göstərir.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, dünyanın inkişaf istiqamətini dəyişən ən məşhur təsadüflərdən biri antibiotiklərin kəşfi hesab olunur. 1928-ci ildə alim Aleksandr Fleminq laboratoriyasında təsadüf nəticəsində yaranan kif göbələyinin bakteriyaları məhv etdiyini müşahidə etdi. Bu kəşf sonradan penisillinin hazırlanmasına və milyonlarla insanın həyatını xilas edən antibiotik dövrünün başlanmasına səbəb oldu.
Tarixdə böyük coğrafi kəşflərin də bir hissəsi planlaşdırıldığı kimi baş verməyib. Kristofer Kolumb Hindistana yeni dəniz yolu tapmaq məqsədilə səyahətə çıxsa da, gözlənilmədən Amerika qitəsinə çatdı. Bu hadisə sonrakı əsrlərdə dünya xəritəsinin, beynəlxalq ticarətin və müxtəlif sivilizasiyalar arasındakı münasibətlərin tamamilə dəyişməsinə yol açdı.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, mikrodalğalı sobanın ixtirası da maraqlı təsadüflərdən biridir. Mühəndis Persi Spenser radar avadanlığı üzərində işləyərkən cibindəki şokoladın əridiyini görüb və bunun mikrodalğaların təsiri ilə baş verdiyini müəyyən edib. Sonradan bu müşahidə müasir mətbəx texnologiyalarının ən geniş yayılmış cihazlarından birinin yaradılmasına səbəb olub.
Tarixçilərin fikrincə, təsadüflər yalnız elmdə deyil, siyasi hadisələrdə də mühüm rol oynayıb. Bəzi liderlərin planlarını dəyişən hava şəraiti, gözlənilməz qərarlar və ya kiçik görünən hadisələr sonradan müharibələrin nəticəsinə, dövlətlərin taleyinə və beynəlxalq münasibətlərin istiqamətinə təsir göstərib.
Araşdırmaçılar bildirirlər ki, tarixdə baş verən böyük dəyişikliklərin hamısını yalnız təsadüflərlə izah etmək mümkün olmasa da, kiçik hadisələrin doğru zamanda baş verməsi bəzən bütün dünyanın gələcəyini dəyişdirəcək proseslərin başlanğıcına çevrilə bilir.
Nazim Xeyrxəbərli
