Yer kürəsində hələ də aktiv vulkanlar niyə var ?
“Avantaj.media”nın nəzərdən keçirdiyi geoloji məlumatlara əsasən, Yer kürəsinin daxilində davam edən istilik və tektonik proseslər planetin müxtəlif bölgələrində vulkanik fəaliyyətin bu gün də davam etməsinin əsas səbəblərindəndir.
Vulkan Yer səthində lava, vulkanik kül, süxur parçaları və qazların çıxa bildiyi təbii açılışdır. Yer qabığının altında yerləşən maqma müxtəlif geoloji proseslərin təsiri ilə yuxarı qalxdıqda və səthə çatdıqda vulkan püskürməsi baş verə bilər. (USGS)
Vulkanların böyük hissəsi tektonik plitələrin sərhədlərində yerləşir. Bu ərazilərdə plitələrin bir-birindən uzaqlaşması və ya birinin digərinin altına keçməsi maqmanın səthə doğru hərəkət etməsi üçün şərait yarada bilər.
Bəzi vulkanlar isə uzun müddət sakit qala bilər. Lakin onların daxilində maqma və qazların hərəkəti yenidən aktivliyin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə vulkanın illərlə və ya əsrlərlə püskürməməsi onun tamamilə “ölü” olması demək deyil.
ABŞ Geoloji Xidmətinin məlumatına görə, vulkanik püskürmələr bir neçə gün, ay və hətta illərlə davam edə bilər. Vulkanın fəaliyyəti zamanı lava ilə yanaşı, kül və müxtəlif qazlar da atmosferə yayıla bilər. (USGS)
Vulkan püskürmələri insanlar üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Lava axınları, kül buludları, vulkanik qazlar və sürüşmələr yaşayış məntəqələrinə zərər vura bilər. Buna görə aktiv vulkanların yerləşdiyi ərazilərdə xüsusi müşahidə sistemlərindən istifadə olunur.
Alimlər vulkanların fəaliyyətini seysmik hərəkətlər, qaz emissiyaları, yer səthinin deformasiyası və digər göstəricilər vasitəsilə izləyirlər. Bu məlumatlar püskürmədən əvvəl baş verə biləcək dəyişikliklərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.
Mütəxəssislərin fikrincə, vulkanlar Yer kürəsinin geoloji həyatının davam etdiyini göstərən ən mühüm təbii proseslərdən biridir. Onların fəaliyyəti təhlükəli olsa da, vulkanik proseslər planetin formalaşmasında və səthinin dəyişməsində mühüm rol oynayıb.
Mələk Nəsirli
