Yağışdan sonra torpaq niyə xüsusi qoxu verir ? Elmin izahı
“Avantaj.media”nın araşdırdığı elmi məlumatlara əsasən, yağışdan sonra havaya yayılan xoş torpaq qoxusu təsadüfi hadisə deyil və onun yaranmasında bitkilərdən gələn yağlar, torpaqdakı mikroorqanizmlər və yağış damcılarının təsiri rol oynayır.
Yağışdan sonra hiss etdiyimiz bu qoxu elmdə petrikor adı ilə tanınır. Termin 1960-cı illərdə Avstraliya alimləri tərəfindən istifadə edilməyə başlayıb.
Qoxunun əsas komponentlərindən biri torpaqda yaşayan mikroorqanizmlərin yaratdığı geosmin adlı maddədir. İnsan burnu bu maddəni çox aşağı konsentrasiyalarda belə hiss edə bilir.
Yağış damcıları torpağın səthinə düşdükdə xırda hava qabarcıqları yarana bilər. Bu qabarcıqlar parçalanarkən torpaqdakı bəzi maddələr havaya qalxaraq insanın qoxu reseptorlarına çatır.
Qoxunun xüsusilə ilk yağışlardan sonra daha güclü hiss edilməsi də bununla əlaqəli ola bilər. Uzun müddət quru hava şəraitindən sonra torpaqda müəyyən maddələr toplanır və yağış onların havaya yayılmasını sürətləndirir.
Yağışın qoxusuna bitkilər də təsir edə bilər. Quraqlıq dövründə bəzi bitkilər torpağa yağabənzər maddələr buraxa bilər və həmin maddələr sonradan yağış zamanı havaya yayıla bilər.
Maraqlıdır ki, insanın yağış qoxusunu bu qədər asan hiss etməsi təkcə bioloji xüsusiyyət deyil. Qoxular yaddaş və emosiyalarla güclü şəkildə əlaqəli olduğundan yağışdan sonra gələn torpaq qoxusu insanlarda uşaqlıq və keçmişlə bağlı xatirələri də canlandıra bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, yağışdan sonra hiss etdiyimiz qoxu təbiətdə gedən bir neçə prosesin birləşməsidir və bu sadə görünən hadisənin arxasında kifayət qədər mürəkkəb kimyəvi proseslər dayanır.
Nazim Xeyrxəbərli
