Gündəlik istifadə etdiyimiz hansı texnologiyalar təsadüf nəticəsində kəşf edilib ? – Böyük ixtiraların arxasındakı maraqlı təsadüflər
Bu gün həyatımızı təsəvvür edə bilmədiyimiz bir çox texnologiyanın yaranmasında planlı araşdırmalar qədər təsadüflər də böyük rol oynayıb. Bəzən alimlər və mühəndislər tamam başqa məqsədlə apardıqları iş zamanı gözlənilməz nəticə əldə edib və bu nəticə illər sonra milyonlarla insanın istifadə etdiyi texnologiyaya çevrilib.
“Avantaj.media”nın araşdırmasına görə, tarixdə ən məşhur təsadüfi kəşflərdən biri mikrodalğalı sobanın yaranması ilə bağlıdır. 1940-cı illərdə mühəndis Persi Spenser radar sistemləri üzərində işləyərkən cibindəki şokoladın əridiyini görüb. O, bu hadisənin radar texnologiyasında istifadə olunan mikrodalğalarla əlaqəli olduğunu müəyyən edib və daha sonra qidaları sürətli şəkildə qızdıran cihazların hazırlanmasına başlanılıb.
Gündəlik həyatımızda geniş istifadə olunan yapışqan qeydlər – “post-it” kağızları da təsadüfi kəşflərdən biridir. Alimlər güclü yapışqan hazırlamaq istəyərkən əksinə, zəif yapışan, lakin səthdən asanlıqla ayrılan xüsusi maddə əldə ediblər. Əvvəlcə uğursuzluq kimi qiymətləndirilən bu nəticə sonradan ofislərin və məktəblərin ən çox istifadə etdiyi məhsullardan birinə çevrilib.
Teflon adlı yapışmayan materialın yaranması da maraqlı tarixə malikdir. 1938-ci ildə kimyaçı Roy Plankett yeni soyuducu maddə hazırlayarkən təsadüfən sürüşkən və istiliyə davamlı bir material kəşf edib. Daha sonra bu maddə mətbəx qablarında, sənayedə və müxtəlif texnologiyalarda istifadə olunmağa başlayıb.
Kompüter texnologiyalarının inkişafında da gözlənilməz kəşflər olub. İlk lazer texnologiyalarından biri üzərində aparılan tədqiqatlar zamanı alimlər işığın idarə olunması ilə bağlı yeni imkanlar aşkar ediblər. Bu gün lazerlər tibbdən rabitəyə, istehsalatdan elektron cihazlara qədər bir çox sahədə istifadə olunur.
Telefon kameralarında istifadə olunan bəzi texnologiyaların inkişafında da təsadüfi elmi nəticələr rol oynayıb. Alimlərin müxtəlif optik araşdırmaları nəticəsində əldə olunan texnologiyalar sonradan kiçik ölçülü, lakin yüksək keyfiyyətli kameraların hazırlanmasına imkan verib.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, elmdə təsadüflər çox vaxt hazırlıqlı insanların qarşısına çıxan imkanlardır. Əgər alimlər və tədqiqatçılar gözlənilməz nəticələrə diqqət yetirməsəydilər, bu gün istifadə etdiyimiz bir çox texnologiya heç vaxt yaranmaya bilərdi.
Tarix göstərir ki, bəzən ən böyük ixtiralar uzun illər davam edən planlardan deyil, maraq, müşahidə və təsadüfi anlardan doğur. Bu kəşflər elmin yalnız dəqiq hesablamalardan deyil, həm də araşdırma və kəşf ruhundan ibarət olduğunu sübut edir.
Mələk Nəsirli
